Mediji u najboljem interesu djeteta

„Javni interes, niti bilo koji drugi, ne može biti ispred interesa djeteta”

Recenzije

Prof. dr. Asim Mujkić[1]

IZVOD IZ RECENZIJA

Civiliziranost neke političke ili društvene zajednice mjeri se stupnjem vidljivosti i tretmanom njenih ugroženih grupacija. Marginalizirani, pa čak i ugnjeteni položaj koji neka manjinska grupa može steći u nekom društvu svjedoči o  nedostatku senzibiliteta, empatije, odnosno aroganciji većine i njezinih svjetonazora u kojoj nema mjesta za jedinstvenost, neobično. To je samozadovoljna tiranija većine koja svoje afinitete kodificira u ”normalnost”. Tu će neormalnost obično podržati hegemonijska ideologija na kojoj počiva legitimnost nekog političkog poretka. Imajući u vidu ovaj kontekst, civilizacijska zadaća intelektualaca je dati glas potisnutom i ”nenormalnom”, biti pristrasan, odnosno – staviti se na njegovu stranu. Ukratko, poslužiti kao instrument za širenje emancipacijskog senzibiliteta i imaginacije. Međutim, postoje i one ugrožene kategorije ili društvene grupe koje se neće bezrezervno shvaćati kao manjinske, dapače, u oficijelno vokabularu normaliteta, pa počesto i u ideološkom pojmovnom registru figurirat će kao povlaštena kategorija društva. To je slučaj s djecom. U ideološkoj imaginaciji liberalizma, nacionalizma, komunizma, pa čak i fašizma, da pomenem samo neke od najznačajnijih recentni ideoloških sistema, djeca, kao kategoriju, figurirarju kao objekt od najveće brige, pa samim tim i objekt najveće manipulacije, kao nebranjeni prazan prostor u koga će ”brižna! Zajednica utiskivati svoje vrijednosti i nazore i tako reproducirati svoj poredak. Povijest naših društava obiluje najmonstruoznijim primjerima manipulacije djecom. Upravo činjenica da se podrazumijeva da su u svakom društvu djeca oficijelno njegov najvažniji dio, svojom samorazumljivošću zakriljuje najgore prakse ponižavanja, ugnjetavanja, zlostavljanja tog dijela populacije, počev od obitelji, gdje je zahvaljujući zidu nedodirljivosti obiteljske privatnosti dijete izloženo arbitrarnosti roditeljskih svjetonazorskih, psiho-fizičkih hirova, preko javnosti – medijske i ekonomske eksploatacije, pa do političke sfere i njezinih indoktrinirajućih obrazovnih politika. Dati glas djetetu – toj suštinski najmarginaliziranijoj od svih marginalizairanih društvenih grupa – što čini skupina autora u u ovom rukopisu, onda predstavlja najhumaniju zadaću koje se može latiti intelektualac danas. Dakle, već na razini osnovne ideje rukopisa, on zaslužuje najvišu ocjenu.

Rukopis Mediji u najboljem interesu djeteta je vrijedan interdisciplinarni zbornik radova podijeljen načelno u tri logične cjeline, protkan praktičnim primjerima i situacijama iz kojih proističu zaključci u vidu smjernica za postupanje medija u vezi s ovom izuzetno osjetljivom problematikom. Ono što  predstavlja posebnu vrijednost rukopisa je upravo to da svaki tekst, dakako iz svoje perspektive, doprinosi širenju senzibiliteta za položaj djece u društvu, osobiti s osvrtom na izuzetno značajnu ulogu medija u proizvodnji svakodnevne stvarnosti našeg društva. Budući da recenzija ne dozvoljava svojim formatom detaljno analiziranje, ovdje ću se samo sintetički osvrnuti, dakako, bez referiranja na pojedine autore i tekstove, na razvoj unutarnje koherencije narativa rukopisa. Najprije se polazi od pravnog okvira, da je BiH sukcesijom preuzela Konvenciju o pravima djeteta, te da postoji Akcioni plan za djecu, potom se uočava raskorak, odnosno, daje jezgrovit pregled najčešćih oblika kršenja Konvencije o pravima djeteta u BiH. Potom se uvode mediji u razumijevanje cijele situacije, imajući u vidu njihov značaj za odrastanje i odgoj djece koji, sa svoje strane, ima samoregulatorni okvir koji precizira etička profesionalna ograničenja. Tim prije, autori ističu odgovornost kreatora medijskih sadržaja, ne samo prema svakom vidu medijske kompetencije šire zajednice u BiH, te strategije inkluzije djeteta. Poseban akcenat stavljen je i na savremeni kontekst posvemašnje digitalizacije, koja je sve više karakteristika mlađih naraštaja u svijetu i u BiH, po kojima se današnja djeca u potpunosto socijaliziraju u digitalnom okruženju, koje postaje njihova stvarnost, čime se produbljuje jaz prema roditeljima i ostatku društva. U trećem dijelu knjige tretirane su posebne situacije koje povezuju djecu i medije, kao što su situacije u vezi sa djecom s poteškoćama u razvoju, za kriminal i medijski tretman, potom siromaštvo i nažalost, rastući trend humanitarnih akcija za prikupljanje pomoći za djecu. Zatim, zanimljivi ukloni ponuđeni su za problematiku djece bez roditeljskog staranja, djecu pogođenu katastrofama kao i fenomenu dječje suicidalnosti, koji je više puta uzdrmao cijeli region.

Rukopis je jedno obuhvatno kompetetno štivo nastalo plodnim ukrštanjem iskustva i teorijskih konceptualizacija, s jasnim ciljem senzibilizacije šire javnosti, pogotovo one profesionalne. Premda naslovom upućuje na svoj primarni fokus na medije, mišljenja sam da su ove ponuđene smjernice korisne za sve profesije koje su upućena na djecu – kao što su obrazovanje, kultura, zdravstvo i šire. Autori i izdavač zaslužuju svaku pohvalu za obavljeni, rekao bih pionirski posao u ovom važnom segmentu naše društvenosti, u kojem se testira naša civiliziranost i općenito humanost.

Doc. Dr. Zlatiborka Popov Momčinović[2]

IZVOD IZ RECENCZIJE

Zbornik radova „Mediji u najboljem interesu djeteta – Pregled znanja i iskustava za kreatore medijskih sadržaja“, čiju je izradu omogućio UNICEF u BiH je nastao iz realnih društvenih potreba. S jedne strane, usled činjenice da je danas faktički sve isposredovano medijima i da mediji imaju brojne funkcije: „”uče” nas kako treba da se ponašamo, šta treba da mislimo, osjećamo, vjerujemo, čega da se plašimo i šta da želimo“[3]. S druge strane, s obzirom da se u BiH konvencije o pravima deteta koje je država potpisala i ratifikovala direktno krše i/ili ne primenjuju, što postoji zakonska neusklađenost na različitim administrativnim nivoima, a na šta je posebno pažnja posvećena u početnim tekstovima ovog dragocenog zbornika. Kršenju prava dece su podložni i sami mediji, čak i kad postoji dobra namera usled nepoznavanja konvencija, zakona, strategija, uključujući i one koje se odnose na interakciju dece i medija pa čak i  profesionalnih i etičkih kodeksa koje zahteva odgovorno novinarstvo.

Zbornik se sastoji od ukupno dvadeset tekstova. Iako fokusiran na neki poseban problem, svaki tekst u zborniku je multidimenzionalan, što ukazuje i na važnost uvezivanja različitih društvenih aktera s ciljem bolje zaštite a i promocije prava deteta. I sami autori i autorice dolaze iz različitih disciplina i profesija (novinari/ke, profesori/ce univerziteta, akteri/ke civilnog društva, profesionalci/ke iz relevantnih institucija- ministarstava, ureda Ombudsmena…). Mnogi od njih su aktivni u više sfera društveno-političkog života i svojom predanošću i angažmanom ukazuju i dokazuju da se za prava deteta treba boriti na više frontova.

Ono što je posebno bitno istaći, je činjenica da tekstovi ne samo da opisuju tj., dijagnostifikuju stanje, već daju i smernice, a neretko definišu i druga istraživačka pitanja koja je potrebno dalje istražiti da bi se dobila šira, ali i iznijansiranija slika pojedinih segmenata prava dece u medijskom kao i drugim kontekstima koji su u interakciji sa medijima.

Struktura i glavni sadržaj Smjernica

Iako raznovrsni i sadržajno bogati, tekstovi u međusobnoj poveznici čine jasnu, koherentnu celinu. Tako nas početni tekstovi uvode u institucionalne okvire koji su od suštinskog značaja za ostvarivanje prava dece u Bosni i Hercegovini[4], nude nam pregled stanja kada je reč o pravima dece u BiH[5] i lociraju glavne prepreke u njihovom ostvarivanju[6]. Iako je UN Konvencija o pravima djeteta, kako se ističe, ugrađena u sam Ustav Bosne i Hercegovine, na osnovu čega su izgrađeni i definisani institucionalni mehanizmi i relevantni strateški dokumenti, povrede ovih prava spadaju, nažalost, u najčešće. One se mogu locirati u različitim sferama- obrazovanju, zdravstvenoj i socijalnoj zaštiti kao i u medijima. U tekstovima se navode i brojni pokazatelji koji potkrepljuju tvrdnju da je u BiH kršenje prava dece više nego izraženo. Poveznicu sa drugom grupom tekstova, čija je pažnja izrazito fokusirana na medije, predstavlja pitanje medijske (samo)regulative[7] kao bitnog mehanizma za zaštitu prava deteta. Posebno se adresira važnost Vijeća za štampu u BiH i Kodeksa za štampu i online medije, koji u 11. članu jasno ističe principe obazrivosti, zaštite privatnosti, dobre običaje i poštovanje Konvencije o pravima deteta kada se  izveštava o deci. Kao poseban problem se navodi da mediji u BiH često krše ovaj član Kodeksa prilikom izveštavanja o deci koje su žrtve, svedoci ili počinioci krivičnih dela, najčešće nesenzibilnim pristupom i direktnim ili indirektnim otkrivanjem identiteta dece.

Druga, uslovno rečeno, grupa tekstova ukazuje na različite oblike prisustva a i odsustva dece u medijima, interakcije dece i medija, uticaja medija na decu kao i dece na medije. Sadržajnost i iznijansiranost pristupa se ogleda u ukazanoj distinkciji uticaja različitih medija na decu[8]: deca su naime najviše izložena televiziji i internetu. No, uprkos tome se ne može govoriti da su deca samo pasivni posmatrači, već da imaju potrebu da svesno prate i da razumeju medijske sadržaje. Stoga je lociran kao poseban problem u bh. medijima sve manje izdvajanje sredstava za programske sadržaje namenjene deci, a koji inače trebaju da budu interaktivni i usmereni na celokupan razvoj deteta. Mediji stvaraju i generišu opštu sliku detinjstva[9], kao i drugih pojava i pojmova. Da je ova slika iskrivljena vidi se iz samog podatka da su deca u medijima u BiH zastupljena manje od 5% u ukupnom medijskom sadržaju i da su pasivizovana: najčešće su prikazana kao simpatični zabavljači ili puka dekoracija, i smeštena „u degradirajuće humanitarne akcije ili crne hronike“[10]. Ova objektivizacija dece je dalje elaborirana u narednom tekstu[11], gde se upozorava na „gotovo potpuno odsustvo sadržaja koji kreiraju ili ko-kreiraju sama djeca“ u BiH[12]. Deci je na taj način oduzeto dostojanstvo – kroz dominantnu zastupljenost bolesne i siromašne dece u medijima deca su in/direktno prikazana isključivo kao povredljiva, inertna, isključena iz procesa donošenja odluka. Posebno se problematizuju tzv., medijske humanitarne akcije kojima je medijski prostor bh. društva više nego „prezasićen“. Mediji ne uviđaju da i u najboljoj nameri mogu doprineti objektivizaciji i dehumanizaciji dece jer često ne proveravaju autentičnost priče, stigmatizuju ranjive kategorije dece, izlažu ih različitim rizicima usled kršenja privatnosti… Stoga, kao što se posebno apostrofira u narednom tekstu[13], treba raditi na razvoju svesti da, tzv. javni interes (pojam koji se toliko često upotrebljava i zloupotrebljava), nikada ne može i ne sme biti ispred interesa deteta. No, logika novih medija i društvenih mreža, gde se sve površno komentariše, ironizira, kritikuje, ismejava i šeruje, posebno ugožava interes deteta u ime kvazi-interesa javnosti. Ipak, prevencija je ne samo potrebna već i moguća. U narednim tekstovima se kao posebna, i u svetu dokazana preventiva elaborira, tzv. medijska pismenost[14], koja je u BiH ne samo na niskom nivou već je nedovoljno poznata i kao pojam. Istraživanja ukazuju na nisku medijsku kompetenciju dece, roditelja i nastavnika, što onemogućava proaktivnu građansku participaciju u digitalnom dobu, koja podrazumeva sposobnost pristupa, analize, procene i produkcije medijskih sadržaja. Istraživanja koja potkrepljuju ove navode pokazuju da deca u BiH nisu i nemaju nikakvu obuku kada je reč o korištenju interneta, da se u nastavnim programima u školama ne izučava predmet medijska kultura a što je više nego potrebno u savremenom kontekstu, da su roditelji slabo uključeni u npr. online život svoje dece[15]. Dalje, često se previđa da medijska pismenost ne predstavlja puku već kvalitetnu interakciju s medijima, a što pretpostavlja i znanja i veštine zaštite od negativnih uticaja[16]. Jer, internet nije per se dobar ili loš već je onakakav kakav ga mi oblikujemo pri korišćenju[17]. Uprkos ovim negativnim pojavama, u tekstovima se nude i pozitivni pristupi i primeri[18], u kojima su mediji bili zagovarači dečjih prava, npr. prava na obrazovanje koje je jedno od gorućih problema u BiH. Iako je osnovno obrazovanje u BiH obavezno, deca idu u školu bez osnovnih preduslova[19], a neki proaktivniji medijski pristupi su doprineli rešavanju problema dece povratnika, potom dece koja su pohađala školu napravljenu od azbesta, školaraca koji su kilometrima pešačili da bi pohađali nastavu… Prepoznaje se i subverzivna snaga fotografije[20] kao misaonog medija, npr., u medijskim kampanjama nevladine organizacije EDUS koja u svom fokusu ima edukaciju dece iz autističnog spektra i njihovih roditelja. Deca su, kako ističe autor, na fotografijama „predstavljena bez sažaljenja i predrasuda, onakva kakva jesu, emotivna, iskrena.., i daju posmatračima mogućnost da budu ljudi“[21], a što je na generalnom nivou ugroženo dominantnom selfie i like ne/kulturom.

Treća grupa tekstova adresira medijski pristup posebno osetljivim kategorijama dece. Mediji u BiH npr., prilikom izveštavanja o deci sa poteškoćama u razvoju[22], i dalje često koriste politički nekorektnu terminologiju, sklona su da decu svode na teškoću a ignorišu druge karakteristike, stavljaju ih u fokus izveštavanja samo kada je tema inkluzija, čime se zanemaruju drugi aspekti ovog složenog problema (porodični život dece, vannastavne aktivnosti, pravo na ranu intervenciju i sl.).  Kada je reč o kategoriji dece u sukobu sa zakonom[23], novinari/ke često nedovoljno poznaju pravne i druge korake koji se primenjuju u BiH u krivičnom postupku, kao i elemente restorativnog modela postupanja prema maloletnicima i važnost uvažavanja njihovih prava, pa tekst ima jasno izražen edukativan karakter kada je reč o medijskom praćenju ove teme. Dalje, posebno osetljivu kategoriju čine deca u siromaštvu[24], koja su kako se navodi „jedna od medijski najvidljivijih ugroženih društvenih grupa u BiH“. No, prilikom izveštavanja novinari/ke često ostaju na nivou pojavnosti, a nesvesno i stigmatiziraju ovu kategoriju budući da živimo u društvu u kom su uzori tajkuni, estradne zvezde, bogati kriminalci. Stoga je potrebno kroz izveštavanje ovu decu osnažiti a i preispitati uvrežene društvene stereotipe o siromaštvu[25]. U ovoj grupi tekstova se problematizuje i odnos i pristup medija humanitarnim akcijama i njihovoj popularizaciji[26]. Novinari/ke često nesenzibilno a i neprofesionalno prilaze ovoj temi pa ne vode dovoljno računa kako se ova kategorija dece nosi sa povećanom pažnjom javnosti, ne prate dovoljno tokove novca, često eksploatišu ovakve priče za vlastitu promociju, nekontinuirano prate priču, ponovo traumatiziraju decu. Slična je situacija i kada se izveštava o deci bez roditeljskog staranja[27], kao i o deci pogođenoj katastrofama usled elementarnih nepogoda, a što je bio slučaj prilikom nedavnih poplava[28]. I tzv. slavna i uspešna deca su često predmet neprofesionalnog izveštavanja[29]. Mediji u društvu spektakla i tržišne logike, a što se konzistentno analizira u tekstu, često stvaraju dodatan pritisak na ovu decu i ne obraćaju dovoljno pažnju na njihove probleme usled izloženosti stresu, strahu od neuspeha i odbačenosti. I na kraju, u ovoj grupi tekstova analiziran je fenomen dečijeg suicida i suicidalnosti[30]. Uočeno je da mediji o ovom problemu izveštavaju senzacionalistički i romantičarski, umesto da deluju preventivno, npr. kontaktiranjem zdravstvenih institucija, edukacijom dece i roditelja, isticanjem alternativa samoubistvu i opisivanjem posledica neuspešnih pokušaja samoubistva koje ostaju za čitav život (različita oštećenja, paraliza…).[31]

Zaključni sumarni osvrt

Glavne odrednice svakog teksta su prava deteta, interes deteta, odgovornost škola i drugih institucija formalnog  i neformalnog obrazovanja, nadležnih institucija, civilnog društva i naravno novinara/ki i medija. Iako u BiH nedostaju različiti podaci, evidencije i statistički pokazatelji koji se odnose na primenu Konvencije o pravima deteta[32] i drugih zakonskih rešenja, mnogi od tekstova nam daju neke od njih: npr. broj zaprimljenih žalbi/tužbi pri instituciji Omdudsmena povodom kršenja prava dece, podatke o izdvajanju iz budžeta za potrebe obrazovanja, potom podatke o neetičnom izveštavanju o deci u medijima, zastupljenosti dece u medijima, stepenu izloženosti dece tzv. klasičnim i novim medijima, broju siromašne dece, potom dece bez roditeljskog staranja, dece u krivičnom postupku itd. imajući pri tom u vidu ovdašnje medijske prakse ali i poželjne standarde u navedenim segmentima.

Tekstovi su često potkrepljeni i pozitivnim primerima što ukazuje ne samo da se treba već i može bolje kada je reč o medijskom izveštavanju o deci. Utemeljenim, pitkom i senzibilnim stilom pisanja, deci se prilazi kao grupi ali i detetu kao individui sa određenim kognitivnim, emotivnim i razvojnim potencijalima i potrebama. U nekima od njih fokus je na posebnim kategorijama dece – kao što su deca sa teškoćama u razvoju, siromašna deca s ciljem dekonstrukcije različitih stereotipa o deci kao grupi. Ovi stereotipi su često u koliziji jedni s drugim, što im ne smeta da i dalje budu operativni. Jer, s jedne strane deca se pasiviziraju i objektifikuju a čemu doprinose i sami mediji izveštavanjem O deci a ne ZA i SA decom[33], a s druge strane i dalje je prisutna tzv. sintagma kako u društvu tako i u samim medijima da „na mladima svet ostaje“.

Kao jedna od prepreka kada je reč o medijima navodi se senzacionalizam, trivijalnost i neuviđanje da tzv. vidljivost treba biti potkrepljena temeljitim izveštavanjem[34] i da je takođe snaga medija i u onome što ne objavljuje[35]. Novinari su stoga često u procepu kako pronaći balans između vidljivosti i zaštite dece, na šta se ukazuje i u uvodnom delu zbornika. U tekstovima se posebno problematizuje svojevrstan paradoks da novinari/ke često afirmativno govore o deci, a u isto vreme krše brojne kodekse etičkog izveštavanja; često dozvoljavaju da ih ponese priča; što neke bitne teme „načinju“ ali ih ne prate do kraja; više su skloni da se pozivaju na humanost a manje da vrše pritisak na nadležne, posebno kada je reč o osetljivim i ranjivim grupama dece; što promovišu humanitarne akcije a da često na razmišljaju o nekim negativnim posledicama – stigmatizaciji deteta, zloupotrebi pomoći, promociji donatora, nedostatku sistemskih rešenja, zamagljivanju suštine problema…

 Stoga je više nego potrebna i tzv. medijska pismenost, ne samo novinara/ki nego i roditelja, nastavnog osoblja i naravno, dece. Iako se navodi da su današnja deca tzv. „digitalni urođenici“, tj. da ne poznaju svet pre interneta, pismenost se ne svodi samo na tehnološku osposobljenost za korišćenje medija već i na veštinu prepoznavanja kvalitetnih od nekvalitetnih sadržaja, zadovoljavanje potreba, poznavanje mehanizma zaštite na internetu i kontrolu vlastite izloženosti on-line medijima[36]. On-line mediji su stoga u fokusu nekoliko tekstova s obzirom da deca slabo konzumiraju tzv. klasične medije, izuzev televizije. No, i klasični mediji mogu i treba da promovišu medijsku pismenost[37], te se stoga, posebno kada je reč o pravima dece u medijskom kontekstu, različiti mediji ne mogu jednostavno razdvojiti kada je reč o njihovoj ulozi u promociji prava deteta.

Vrednost zbornika je u tome što se analiziraju teme i problemi koji često nisu dovoljno istraženi, kao što je problem odnosa medija i dečije suicidalnosti, medijski pristup talentovanoj deci, izveštavanje medijima o deci pogođenoj katastrofama, a što zborniku radova daje dodatnu naučnu i društvenu aktuelnost.

Zbog svega navedenog ovaj zbornik zavređuje značajnu pažnju različitih društvenih aktera/ki, i posebno šire javnosti i društva u celini. Bh. javnost ne treba samo da dobije širu sliku o stvarnom položaju dece u bh. društvu u interakciji sa medijima, već i da se sama angažuje u zaštiti prava dece, njihovih najboljih interesa i digniteta imajući u vidu trend sveopšte medijizacije koja se u biti svodi na fascinaciju, zloupotrebu i spektakl[38]) a od čega su deca najmanje zaštićena. Ova izuzetno vredna zbirka tekstova poziva na angažman i svojom dostupnošću. Kao što se navodi u uvodnom delu, publikacija će biti dostupna i na internetu i otvorena za komentare, a što je bitan i realan podsticaj u daljem istraživanju problema i poboljšanju situacije na principima otvorenosti, komunikativnosti i umreženosti.

Bilješke: 

[1] E-mail: asim.mujkic@fpn.unsa.ba, Fakultet političkih nauka, Univerzitet u Sarajevu

[2] E-mail: zlatiborka.popov.momcinovic@ffuis.edu.ba ; pozlata75@gmail.com, Filozofski fakultet, Univerzitet u Istočnom Sarajevu

[3] Prof. dr. Nermina Mujagić: Mediji i dječija suicidalnost

[4] Milena Jurić: Institucionalni okvir za zaštitu prava djeteta u Bosni i Hercegovini

[5] Berina Ceribašić: Pregled situacije u ostvarivanju prava djeteta u BiH

[6] Doc. dr. Nada Grahovac: Prepreke za ostvarivanja prava djeteta

[7] Ljiljana Zurovac: Medijska (samo)regulativa za najbolji interes djeteta

[8] Ivana Zečević: Uticaj medija na djecu

[9] Nela Kačmarčik-Maduna

[10] Isto

[11] Nineta Popović: Učešće djece u medijima

[12] Isto

[13] Zoran Ćatič: Vodič za vitezove zaštitnike djece: kako štititi djecu od političkih i komercijalnih uticaja

[14] Vanja Ibrahimbegović-Tihak: Medijska pismenost: prevencija zloupotrebe i preduslov kvalitetnog učešća djece i mladih u medijima; Prof. dr. Lejla Turčilo: Novi mediji i djeca

[15] V. Ibrahimbegović-Tihak, isto

[16] L. Turčilo, isto

[17] Isto

[18] Maja Nikolić: Mediji u funkciji zagovarača dječjih prava

[19] Isto

[20] Dženat Dreković: Djeca u vizuelnom medijskom prostoru

[21] Isto

[22] Željko Bajić, A. Kotur: Djeca sa poteškoćama u razvoja u mediji

[23] Prof. dr. Elmedin Muratbegović: Djeca u kriminološko-viktimološkom fokusu i mediji

[24] Milkica Milojević: Djeca u siromaštvu: kako ispričati zanimljivu priču u najboljem interesu djeteta?

[25] Isto

[26] V. Stevanović: (Ne)humane akcije za prikupljanje pomoći za djecu

[27] A. Kazazić: Djeca bez roditeljskog staranja

[28] A. Panjeta: Djeca pogođena katastrofama

[29] O. Tešić: Djeca: zvijezde i šampioni

[30] Prof. dr. Nermina Mujagić: Mediji i dječija suicidalnost

[31] Isto

[32] N. Grahovac, isto

[33] Z. Ćatić, isto

[34] M. Milojević, isto

[35] N. Mujagić, isto

[36] L. Turčilo, V. Ibrahimbegović-Tihak, isto

[37] L. Turčilo, isto

[38] v. Dž. Dreković, isto

Advertisements
%d bloggers like this: